why we celebrate tulsi vivah: महत्त्वाचा धार्मिक आणि वैज्ञानिक अर्थ, तुळशीची आरती
why we celebrate tulsi vivah: नमस्कार, तुळशी विवाह (Tulsi Vivah) हा हिंदू धर्मातील एक महत्त्वाचा सोहळा आहे. जो देवउठणी एकादशी पासून सुरू होतो आणि कार्तिकी पौर्णिमेला समाप्त होतो. पिढीला अनेकदा प्रश्न पडतो की, एखाद्या वनस्पतीचा विवाह करण्याची काय गरज आहे? यामागे अनेक धार्मिक, सामाजिक आणि आरोग्यविषयक कारणे दडलेली आहेत. तुळशीच्या लग्नाच्या निमित्ताने आपण तिच्या औषधी गुणधर्माकडे कृतज्ञतेने पाहण्याची दृष्टी ठेवतो.
आयुर्वेद हे आपल्या संस्कृतीचे अविभाज्य अंग असून, तुळशीचे महत्त्व आयुर्वेदातून आपल्याला कळते. हा विवाह केवळ एक धार्मिक विधी नसून, निसर्गाप्रती आदर व्यक्त करण्याचा एक सुंदर मार्ग आहे.
वैकुंठ चतुर्दशी म्हणजे विष्णू-शिव भेटीचा अलौकिक दिवस
तुळशी विवाहाचे लाभ
(Benefits of Performing Tulsi Vivah)
तुळशी विवाह केल्याने व्यक्तीच्या जीवनात खालील मोठे लाभ होतात:
विवाह संबंधी अडथळे दूर: ज्यांच्या विवाहात किंवा वैवाहिक जीवनात अडथळे येत असतील, ते दोष या विधीने दूर होतात आणि लवकर विवाहयोग जुळून येतात.
अखंड सौभाग्य: विवाहित महिलांना तुळशी विवाह केल्यास त्यांच्या पतीला दीर्घायुष्य प्राप्त होते आणि त्यांना अखंड सौभाग्य लाभते.
why we celebrate tulsi vivah: कन्यादानाचे पुण्य: ज्यांना कन्या नाही किंवा ज्यांना कन्यादान करण्याची इच्छा आहे, त्यांना तुळशी विवाह केल्याने कन्यादान केल्याचे पुण्य मिळते.
सुख-समृद्धी: तुळस ही लक्ष्मीचे रूप मानली जाते, तर शाळीग्राम हे विष्णूंचे. त्यामुळे हे लग्न लावल्यास घरात सुख, शांती, धन आणि समृद्धी नांदते.
ऐकलं का? आता आधार केंद्र बंद—या महिन्यात घरबसल्या करा सगळी महत्त्वाची अपडेट्स!
तुळशी विवाहाची तयारी आणि पूजा विधी
(Preparation and Puja Rituals)
तुळशी विवाह सोहळ्यासाठी वधू (तुळस) आणि वर (शाळीग्राम/विष्णू मूर्ती) यांची तयारी पारंपरिक हिंदू विवाह समारंभाप्रमाणे केली जाते.
मंडप तयारी: तुळशी वृंदावन स्वच्छ करून त्यावर गेरू व चुन्याने आकर्षक नक्षीकाम करावे. तुळशीभोवती ऊस आणि झेंडूच्या फुलांनी सुंदर मंडप तयार करावा.
वधू-वर श्रृंगार: तुळशीला नऊवारी साडी किंवा ओढणी नेसवावी आणि दागिने घालावेत. शाळीग्राम किंवा विष्णूंच्या मूर्तीला पितांबर (पिवळे वस्त्र) आणि हार घालावेत.
why we celebrate tulsi vivah: विधी: शुभ मुहूर्तावर तुळस आणि शाळीग्राम यांच्यामध्ये अंतरपाट धरून अक्षता वाहाव्यात आणि मंगल अष्टके म्हणावीत. लग्न झाल्यावर अंतरपाट बाजूला करून तुळशीला हार घालावा.
प्रसाद: पूजेनंतर तुळशीला नैवेद्य दाखवून विवाह संपन्न करावा आणि उपस्थितांमध्ये प्रसाद वाटावा.
कमी हप्ता, सर्वाधिक बोनस आणि सरकारी सुरक्षेची हमी! पोस्टाची जीवन विमा (PLI) योजना
तुळशीची कहाणी: कोण आहे तुळस?
The Legend of Tulsi: Who is Tulsi?
why we celebrate tulsi vivah: तुळशीला हिंदू धर्मात इतके महत्त्वाचे स्थान का आहे, यामागे वृंदाची आख्यायिका आहे.
वृंदाची कथा:
वृंदा ही जालंधर असुराची पत्नी होती. ती अतिशय पतिव्रता आणि भगवान विष्णूची परम भक्त होती. तिच्या पुण्यप्रभावामुळे तिचा पती जालंधर देवांनाही अजिंक्य झाला होता.
सत्व हरण आणि शाप:
जालंधरचा पराभव शक्य नाही हे कळल्यावर, भगवान विष्णूंनी जालंधराचे रूप धारण करून वृंदेचे सत्व हरण केले. फसवणूक कळताच वृंदेने विष्णूंना शाप दिला.
तुळशी रूपात जन्म:
वृंदेने स्वतःला अग्नीत समर्पित केले. तिच्या राखेतूनच पवित्र तुळशीचे रोप उगवले. वृंदेच्या भक्तीचा मान ठेवण्यासाठी विष्णूंनी तिला पत्नी म्हणून स्वीकारले आणि शाळीग्राम (विष्णूचे रूप) रूपात तिच्याशी विवाह केला. म्हणूनच तुळशीला ‘विष्णू प्रिया’ किंवा ‘हरिप्रिया’ असेही म्हणतात.
वैज्ञानिक आणि धार्मिक महत्त्व
The Scientific and Religious Significance
तुळस केवळ धार्मिक कारणांसाठीच नव्हे, तर शास्त्रीय दृष्टिकोनातूनही अत्यंत पूजनीय आहे:
प्राणवायूचा स्रोत: तुळस ही आपल्याला २४ तास प्राणवायू (ऑक्सिजन) उपलब्ध करते. दारात तुळशी वृंदावन असणे हे आरोग्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.
औषधी उपयोग: तुळस आयुर्वेदानुसार अतिशय महत्त्वाची आहे. तुळशीचे पान किंवा मंजुळा हे गुणकारी औषध म्हणून वापरले जातात आणि रोगप्रतिकारशक्ती (Immunity) वाढवण्यासाठी उपयोगी ठरतात.
why we celebrate tulsi vivah: हवा शुद्धी: या निमित्ताने हवा शुद्ध करणाऱ्या आणि औषधी उपयोग असलेल्या तुळशीविषयी कृतज्ञता व्यक्त केली जाते.
पैसा स्थिर ठेवण्याकरिता आणि घरात बरकत आणण्यासाठीचे उपाय
।। श्री तुळशीची आरती ।।
जय देवी जय देवी जय माये तुळशी।
निजपत्राहुनि लघुतर त्रिभुवन हे तुळसी ॥ ६०॥
ब्रह्मा केवळ मूली मध्ये तो शौरी।
आसी शंकर तीर्थे शाखापरिवारी।
सेचा करिती भायें सकळहि नरनारी।
दर्शनमात्रे पापे हरती निर्धारी जय देवी जय||०१||
शीतल छाया भूतलव्यापक तूं कैसी।
मंजिरिची बडू आवर कमलारमणासी।
तव दलविरहित विष्णू राहे उपवासी।
विशेष महिमा तूझ शुभ कार्तिकमाली जय देवी० ॥२॥
अच्युत माधव केशव पीतांबरधारी।
तुझे पूजनकाली जी हे उच्चारी।
त्यासी देसी संतति संपत्ति सुखकारी।
मोसादीसुत विनवी मजला हूं तारी ॥ जय देवी जय०॥ ३||
